فراتر از هنر متعارف؛ جامعیت عناصر وجودی قائد شهید
سبک حکمرانی و رهبری جامعه در نظام جمهوری اسلامی ایران، همواره الگوهای بینظیری را از خود نشان داده است. شناخت این الگوها علاوه بر درک جایگاه رهبر جامعه، مسیر حکمرانی آینده را نیز روشن می کند؛ از این رو ضرورت دارد تا ابعاد گوناگون آن روشن شود.
رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای در پیام مهم خود به مناسبت چهلمین روز شهادت امام خامنهای، با تبیین دقیق سبک حکمرانی رهبر شهید، از آن تعبیر به «هنرهای متعدد» کردند و در ضمن این بحث عناصر کلیدی و امتیازات ایشان را آشکار کردند.
اولین نکته مهم در تبیین شخصیت رهبر شهید این است که شخصیت ایشان را در «هنر» به معنای مصطلح خلاصه نکنیم. در تحلیل ویژگیهای رهبر شهید، پرداختن به ذوق و نگاه هنری ایشان اگرچه ارزشمند است، اما نباید مانع از دیدن سایر هنرهای ایشان شود.
در حقیقت هنرشناسی در نگاه ایشان یک ابزار کلان برای تمدنسازی و عمقبخشی به رویکردهای اجتماعی بود. رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای در اینباره میفرمایند: «این روزها در بعضی از رسانهها مکرراً صحبت از هنر و هنرشناسی و هنرپروری ایشان به میان میآید. این عنصر در عین اینکه بهتنهائی میتواند ارزش زیادی را برای شخصیت یک نفر ایجاد کند و مسلّماً در رهبر عزیزمان بهمعنی واقعی و در حد عالی وجود داشت، در مقایسه با سائر عناصر وجودی و امتیازات ایشان، کوچک بهنظر میآید. بنده بشخصه از ایشان هنرهای متعددی را سراغ دارم.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰)
این کلام نشان میدهد اولا هنر، نه به معنای ذوق فردی، بلکه به معنای توانایی ایجاد تحولات بزرگ اجتماعی و تاریخی است. ثانیا برای درک واقعی سبک حکمرانی شهید آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای، باید به سراغ هنرهای کلان ایشان در ادارهی جامعهی اسلامی رفت.
هنر پرورش اجتماع و انسانسازی تمدنی
یکی از بزرگترین دستاوردهای دوران زعامت رهبر شهید، هدایت افکار عمومی و ارتقای روحی و معنوی جامعه بود تا با آن، به تربیت انسان ها و جامعه بپردازد. بسیاری از رهبران در ادارهی امور روزمره موفقاند، اما تعداد اندکی میتوانند روح و فکر یک ملت را دگرگون سازند. لذا حکمرانی ایشان هرگز در قالب و سبک مدیریت کلیشهای محدود نشد، بلکه همواره معطوف به جانها و دلهای تودههای مردم بود. رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای این هنر الهی را چنین توصیف میکنند: «یک هنر بزرگ ایشان که کمتر مورد توجه قرار میگیرد، هنر تربیت و پرورش اجتماع از طریق ساخت افکار و روحیات و عواطف تودههای عظیم مردم و گروههای اجتماعی بود.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰) این هنر تربیتی موجب شد که در سختترین گردنهها و بحرانهای پیشروی کشور، مردم با پیوند عاطفی و عقلانی مستحکم با نظام، شخصاً به میدان بیایند و از آرمانها صیانت کنند.
تربیت نیروی جوان مؤمن انقلابی، تقویت روحیهی امید در جامعه، تبدیل فرهنگ مقاومت به یک باور اجتماعی، ترویج مواسات و همدلی میان مردم، پرورش مدیران و نخبگان و هنرمندان در عرصه های مختلف، تقویت اعتماد به نفس ملی، نهادینه سازی مراسمات معنوی همچون پیادهروی اربعین و اعتکاف و مانند آن، برخی از مصادیق این هنر است.
دوراندیشی راهبردی در نهادسازی هدفمند
بقا و استمرار یک نظام سیاسی بیش از هر چیز به ساختارهای پایدار و کارآمد بستگی دارد. رهبر شهید با درک درست از آینده و چالشهای پیشرو، در همان سالهای نخستین رهبری خود، دست به اقداماتی ماندگار در جهت تثبیت ساختارهای کلان زدند. رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای با اشاره به این آیندهنگری میفرمایند: «هنر دیگر ایشان نهادسازیهای هدفمندی بود که بخصوص در سالهای ابتدائی دوران زعامت و رهبری خود با نظر به افقهای دور دست، به آن اقدام کردند.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰) این نهادهای هوشمندانه، بنیانهای پایداری شدند که کشور را از درون مقاوم کرد و آن را در برابر تکانههای شدید داخلی و بینالمللی نگه داشت.
از طرفی دیگر، بسیاری از خدمات اجتماعی، علمی، امنیتی، اقتصادی، فرهنگی و تربیتی که در جامعه اتفاق افتاده است، مرهون همین نهادهایی است که رهبر شهید انقلاب آنها را پایه گذاری کردند. نهادهایی که دستاورهایی چون نانو، شبیهسازی، سلول های بنیادی، توان موشکی، ارتقای رتبه علمی در جهان، نرمافزارهای علوم اسلامی، فناوری هستهای، تولید آثار هنری بزرگ و ماندگار و دهها دستاورد دیگر، از نتایج آنهاست.
اقتدار دفاعی و ابتکار در گفتمانسازی
از جلوههای بارز و عینی حکمرانی رهبر شهید انقلاب، ارتقای بیسابقهی توان دفاعی کشور بود؛ دستاوردی که در رویاروییهای نظامی اخیر، کارآمدی خود را به اثبات رساند. رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای در این باره میفرمایند: «هنر دیگر ایشان اقدام به قدرتمندسازی ساختار نظامی کشور بود که ملت ایران در دو جنگ تحمیلی اخیر از آثار مثبت آن مطّلع و بهرهمند شدند.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰)
علاوه بر این، ایشان در ابعاد علمی و راهبردی نیز همواره پیشران حرکت کشور بودند و با واژهسازیهای بههنگام، مسیر حرکت عمومی جامعه را ریلگذاری میکردند. در حقیقت «قدرت ابداع و ابتکار در ابعاد مختلف اعم از علمی و راهبردی و سیاستگذاری، از دیگر هنرهای ایشان بود که شمّهای از آن در تدوین سیاستهای کلی نظام منعکس میباشد.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰) سیاستهای کلی اصل ۴۴، سیاستهای کلی سلامت، علم و فناوری، سیاستهای جمعیت، سیاستهای کلی خانواده، طراحی سند چشمانداز بیستساله و مانند آن، از جمله مهمترین ابتکارات ایشان است.
این سیاستهای کلان و جهتگیریهای راهبردی که در طول سالهای رهبری و مدیریت ایشان تدوین شد، نشاندهندهی ذهنی خلاق، آیندهنگر و مسئلهشناس بود. ایشان همواره تلاش میکردند برای مسائل جدید، راهحلهای جدید ارائه کنند و کشور را در مسیر پیشرفت و استقلال و اقتدار هدایت نمایند.
همچنین «قدرت خلق معانی از طریق ساخت بههنگام واژگان و ترکیبهای بدیعی که هر یک انبوهی از معانی را خلق و حمل میکرد و از آن، گفتمان عمومی عمل میآمد.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰) بسیاری از مفاهیم و کلیدواژههایی که امروز در ادبیات سیاسی و فرهنگی کشور رایج است، محصول همین قدرت گفتمانسازی است. این مفاهیم توانستند جهت حرکت جامعه را مشخص کنند و میان آرمانها و واقعیتهای اجتماعی پیوند برقرار سازند. مفاهیمی مانند اقتصاد مقاومتی، جهاد تبیین، جنبش نرم افزاری، نرمش قهرمانانه، سبک زندگی اسلامی، جهاد کبیر، نفوذ، مردمسالاری دینی، گام دوم انقلاب، تمدن نوین اسلامی، جوان مؤمن انقلابی و مانند آن، نمونه هایی از این قبیل است.
بصیرت نافذ و هنر پیشبینی حوادث پشت پرده
آزمونهای سخت، ابتلائات گوناگون و صبری که رهبر شهید در طول دههها مبارزه و رهبری از خود نشان دادند، جوهره وجودی ایشان را صیقل داد و به نفوذ نگاه و بصیرتی ملکوتی در تشخیص آینده منجر شد. رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای این موهبت بینظیر را اینگونه تبیین مینمایند: «از جمله، هنری که در اثر صیقل خوردن روح بلند ایشان در شداید و امتحانات و ابتلائات و بهخاطر صبر و استقامت در مسیر حق حاصل شده بود، هنر پیشبینی حوادث دوردست بود که اَلمُؤمِنُ یَنْظُرُ بِنورِ الله.» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰)
غیرقابل اعتماد بودن دولت آمریکا، افول قدرت آمریکا، پیروزی نظام اسلامی بر دشمنان، آینده روشن برای مردم و نظام، آینده فضای مجازی و هوش مصنوعی، پیچ تاریخی و تغییر نظم جهانی، چرخش قدرت از غرب به شرق و مانند آن، برخی از پیشبینیهای ایشان بود.
این هنر سبب شد که شهید آیتالله العظمی خامنهای در بسیاری از مقاطع حساس، آینده را بهتر از دیگران ببیند و جامعه را برای مواجهه با حوادث پیشرو آماده سازد. تصمیمهای راهبردی ایشان اغلب بر مبنای همین نگاه عمیق و دوراندیشانه شکل میگرفت.
ناگفته نماند رهبر شهید انقلاب، در دوران حکمرانی خود هنرهای بزرگ دیگری داشتند که در طول زمان باید به آنها پرداخت.
خلوص، مجاهدت و ریشههای آسمانی نعمات
در نهایت باید به این نکته توجه داشته که هیچیک از این ویژگیهای برجسته رهبری و هنرهای تمدنساز را نمیتوان صرفاً به محاسبات عادی مادی و سیاسی تقلیل داد. منشأ اصلی این برکات، عبودیت خالصانه و توکل دائم به عنایات پروردگار و اهلبیت (ع) بود.
رهبر معظم انقلاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای، ریشه اصلی جلب این نعمات را چنین بیان میدارند: «همه این هنرها و مزیتها منشائی جز عنایات خاصه الهی و توجه خاص سرورمان و آباء طاهرین ایشان صلواتالله علیهم اجمعین نداشت. شاید بتوان آنچه این عنایات و توجهات را به سمت آن بزرگوار جلب کرد را در تلاش و مجاهدت بیوقفه و خالصانه او در راه اعلاء کلمهی حق، خلاصه کرد» (۱۴۰۵/۰۱/۲۰) این روحیهی اخلاص و مجاهدت بیامان، میراث بزرگ رهبر شهید است که سبک حکمرانی او را به عنوان مکتبی ماندگار و هدایتبخش برای نسلهای آینده تثبیت کرده است.
